?

Log in

No account? Create an account
Сёньня Дзень нараджэньня Аляксандра Шэкаля, 15 сьнежня яму споўнілася 102 гады. - Севярын Квяткоўскі — LiveJournal [entries|archive|friends|userinfo]
Севярын Квяткоўскі

[ website | BudzmaTV ]
[ userinfo | livejournal userinfo ]
[ archive | journal archive ]

Сёньня Дзень нараджэньня Аляксандра Шэкаля, 15 сьнежня яму споўнілася 102 гады. [Снж. 15, 2007|05:40 pm]
Севярын Квяткоўскі
[Tags|, , ]



UPD ад 04.06.2008: Імя героя падкарэктаванае. У пашпарце яго клічуць Aleksandr Szekal.

UPD ад 13.01.2013: Аляксандар Шэкаль быў пахаваны 21 ліпеня 2011 у Івянцы.

Публікацыя сталася магчымай дзякуючы падказцы і дапамозе жыхару Івянца Вінцэнту Солтану.

Спадар Аляксандар ад 1999 году жыве ў Івянцы, але нарадзіўся на хутары за 20 км ад мястэчка.

Аляксандар Шэкаль -- герой Монтэ-Касына.



Сп. Аляксандар гаворыць дзівоснай сумясьсю беларускіх, расейскіх і польскіх словаў. Гледзячы расейскамоўныя перадачы бел-ТВ, разумее адно чвэрць. Расейскамоўнае навучаньне меў у дзьвюх сытуацыях – калі войскі Расейскай імпэрыі трымалі фронт за 200 м ад хаты Шэкаляў (сваякі тлумачаць, што, відаць, арыгінальнае прозьвішча сям'і -- Шакалі), і калі патрапіў у кіпцюры НКВД.

Польскамоўныя словы спрэс зьвязаныя з вайсковай і адміністратыўнай лексыкай. Аляксандар Шэкаль больш глядзіць польскія і англамоўня каналы па спадарожніку. “Беларускіх не знаходжу”, -- кажа дзед. Дзівіцца, што цяперашняя польская мова зусім “непраўдзівая”, нейкая скажоная.

Вельмі ганарыцца тым, што беларус (audio), пра што дазнаўся адносна нядаўна – у 1990-х.

Аляксандар Шэкаель распавядае, што калі выбухнула І-я Ўсясьветная вайна, царская адміністраця хацела Шэкаляў разам з усімі эвакуяваць. Але маці ведала, што галава сям’і вельмі хворы, і дарого ня вытрымае. Таму кінулася ў ногі афіцэру, той зьлітасьцівіўся, і пакінуў сям’ю на месцы. Дзед Аляксандар распавядае, што лінія фронту пралягала за 200 м ад хаты, і бывала гарматныя снарады днямі лёталі проста над дахам.“Там я ўпершыню пачуў расейскую мову”, -- распавядае жыхар Налібоцкай пушчы.

У 1927-28 гг Аляксандар Шэкаль адслужыў у войску – у стражы гранічнай коннай. Патрулявай мяжу з БССР у раёне Ракава. Пра Сэргіюша Пясэцкага нічога ня ведае. Цікава, а калі б назваць які-небдзь з апэратыўных псэўданімаў Пясэцкага? (Нажаль, я не на столькі ў тэме біяграфіі кантрабандыста, шпега і пісьменьніка).

Шэкаля мабілізавалі 1 верасьня 1939 году. А 17 верасьня ён уступіў у бой з бальшавікамі: “Але што мы з кулямётамі супраць танкаў? Адсутпалі ў бок Вільні (дзед так і гаворыць – Вільні. -- СК), але я вярнуўся да хаты, там хаваўся да красавіка”. НКВД затрымала Шэкаля, і зьвінаваціла ва ўдзеле ў антысавецкай збройнай партызанцы. Сп. Аляксандар распавядае як яго катавалі ў Баранавіцкай турме: залівалі камэру сьцюдзёнай вадой, білі… Але выжў, і быў адпраўлены на Калыму.



Цікава слухаць ягоную вэрсію нападу Гітлера на СССР. Маючы ў такім ўзросьце выключную памяць, дзед Аляксандар ня памятае дакладную дату гітлераўскага ўварваньня ў Савецкі Саюз (кажа, у 20-х чыслах чэрвеня, мы ў вагонах сядзелі ў Маскве, чакалі далейшай адпраўкі), бо для яго пачатак вайны – 1 верасьня.

Распавядае, як уразіўся, што да іх – грамадзянаў Польшчы -- ставіліся значна лепей, чым да савецкіх зэкаў – “здраднікаў народу”. Усяго ў “савецкім раі” Аляксандар Шэкеля з сваіх 102 пабыў меньш за 2 гады. Але ўражаньні ад НКВД і ГУЛАГУ займаюць ці ня столькі ж месца, колькі ўспаміны пра бітву за Монтэ-Касына, дзе Аляксандар Шэкаль быў на перадавой – развозіў у грузавіку снарады ды іншыя неабходныя на фронце рэчы.

Зь лягеру на Калыме “палякаў” – у асноўным заходнебеларускіх мужыкоў – адправілі ў Казахстан, дзе ўласна адбывалася перадача людзей у армію Андэрса. Бальшавікі перад тым як перадаць, пыталіся сярод іншага пра веравызнаньне. Хто называўся рускім/праваслаўным, запісывалі ў беларусы, і той вяртаўся на Калыму. Хто каталіком – ішоў да палякаў.

“Ды пры Монтэ-Касына нас – беларусоў – было тры чвэрці!” – кажа Аляксандар Шэкаль. Хіба што мы толькі лічыліся палякамі. Але ж я па-польску і гаварыць толкам ня ўмеў. Толькі Богу маліцца. Нам жа палякі не казалі, што мы беларусы. Мы й ня ведалі”.

****

Вайна скончылася для Аляксандра Шэкаля ў Вялікай Брытаніі. Ён не паехаў на радзіму, бо не хацеў ізноў у ГУЛАГ. Наступныя 25 гадоў рабіў рабочым на заводзе, пабудаваў двухпавярховы катэдж пад Лёнданам, выйшаў на пэнсію.



Адзін раз у 1970-х прыязджаў як турыст, пабачыўся з сваякамі, але ўсе два дні за ім хадзілі гэбісты, таму толкам разабрацца ня змог што да чаго. Адно зразумеў, што правільна, што застаўся ў Брытаніі: “Сталіна ўжо не было, людзей проста так не забівалі”, але ўсё роўна страшна было”. На 100-годзьдзе Аляксандар Шэкаль атрымаў віншавальны ліст ад каралевы Вікторы.

-- Спадар Аляксандар, -- пытаюся, -- вось вы прыехалі ў 1999 годзе ў незалежную Беларусь. Што ў Івянцы зьмянілася з 1939 году?

Паўза.

-- Ну… Хіба… Платы пафарбавалі.

-- А як увогуле ўражаньні?

-- Ну, нармальна, але дэмакрацыі няма… -- Пачынае мой суразмоўца, але раптам спахопліваецца, і пачынае хваліць прэзыдэнта.

Суцяшаю сябе тым, што дзед, відаць, хвалюецца за сваякоў.

Дай вам Бог здароўечка, спадар Аляксандар :).

СпасылкаАдказаць

Comments:
Старонка 1 з 2
<<[1] [2] >>
[User Picture]From: may_kasaxara
2007-12-15 04:16 pm (UTC)
ого! як цікаво! а можна ще аудио з його мовою викласти?
(Адказаць) (Thread)
[User Picture]From: abrykos
2007-12-15 04:18 pm (UTC)
Там трохі ё, спасылка. Зараз падпішу, што аўдыё.

У мяне 2 гдз. запісу. Пазьней дадам яшчэ. Проста, трэба шмат апрацоўваць. Я пісаў, калі яму 100 стукнула. Ясна, шмат паўзаў, пераскоквае, але цалкам сэнсоўны дзед.
(Адказаць) (Parent) (Thread) (Expand)
[User Picture]From: browar_dryhvy
2007-12-15 04:26 pm (UTC)
Дзякуй за гэты тэкст.
(Адказаць) (Thread)
[User Picture]From: soft_tiger
2007-12-15 04:34 pm (UTC)
Жывая легенда...
(Адказаць) (Thread)
[User Picture]From: abrykos
2007-12-15 04:36 pm (UTC)
Унікальны лёс.

Што длмя мяне цікава, практычна ўсё жыцьцё -- па-за савецкай прамыўкай мазгоў. Нуль савецкага ў галаве ў чалавека.
(Адказаць) (Parent) (Thread)
[User Picture]From: kabierac
2007-12-15 04:37 pm (UTC)
файны дзед
(Адказаць) (Thread)
[User Picture]From: coipish
2007-12-15 04:58 pm (UTC)
У мэморыз!
(Адказаць) (Thread)
[User Picture]From: insurhent
2007-12-15 06:02 pm (UTC)
chaj Boh dasc zdarouja dziedu!..
(Адказаць) (Thread)
[User Picture]From: heartlion
2007-12-15 07:03 pm (UTC)

у мемарыз!

дзякуй вам і дзеду за такую цудоўную гісторыю Беларуса:)
няхай Бог дасьць яму яшчэ доўгіх гадоў жыцьця і радасьці за краіну...
(Адказаць) (Thread)
(Deleted comment)
[User Picture]From: coipish
2008-01-07 05:16 pm (UTC)
+1
(Адказаць) (Parent) (Thread)
[User Picture]From: yarik
2007-12-15 11:25 pm (UTC)
Цікава. Вось каб ён яшчэ напісаў/надыктаваў успаміны. Атрымоўваецца, што ён з 1999 году ў Беларусь вярнуўся?
(Адказаць) (Thread)
[User Picture]From: abrykos
2007-12-16 09:33 am (UTC)
Я запісаў 2 гдз. падвешу ў МР3 па-частках.
(Адказаць) (Parent) (Thread) (Expand)
[User Picture]From: annie_minsk
2007-12-17 02:58 pm (UTC)
Вот что по БелСату показывать надо! :-)
(Адказаць) (Thread)
[User Picture]From: mirritil
2007-12-22 10:29 am (UTC)
"Аляксандар Шакуля на службе ў Войску Польскім ператварыўся ў Аляксандра Шакеля. Менавіта такая форма прозьвішча значыцца ў ягоным брытанскім пашпарце."

напісаў бы, як пішацца лацініцай. а то ня гугліцца нешта. )
(Адказаць) (Thread)
[User Picture]From: abrykos
2007-12-24 09:19 am (UTC)
Вось і не зірнуў я. Трэба спраўдзіць...
(Адказаць) (Parent) (Thread)
[User Picture]From: palaszuk
2008-01-05 08:47 am (UTC)
Nu dyk cikava, ci viedau jon majho svajaka z vieeelmi nat' padobnaj historyjaj - Kastusia Fadzeicza Nieviadomskaha czyj los u knozcy " Bielarusy u Polskim Vojsku" apisany? Toj 3 hady jak pamior. I praz Karlag, i praz Monte Cassino i pra londan prajszou. I u Bielarus u 1960-ch viarnuusia na svaju halavu.
(Адказаць) (Thread)
From: (Anonymous)
2008-01-05 11:39 am (UTC)
Дзіва, дый толькі. Вось яны беларусікі якія. Маленькія, шурпаценькія, так абняць хочацца
(Адказаць) (Thread)
[User Picture]From: kisa_i_osya
2008-01-06 04:16 pm (UTC)

Администрация! Шо творица у вас в сайте!

Администрация! Шо творица у вас в сайте! Шо за люди с непонятным языком на нашем русском СУПе 8)
(Адказаць) (Thread)
[User Picture]From: coipish
2008-01-07 05:20 pm (UTC)

Re: Администрация! Шо творица у вас в сайте!

А это ничего, что ваш руССкий СУП возглавляет еврей Носег? Вы по этому поводу возмущаться будете?
(Адказаць) (Parent) (Thread) (Expand)
[User Picture]From: valery_brest_by
2008-01-06 04:37 pm (UTC)

Сходная судьба - Роман Горынь

http://valery-brest-by.livejournal.com/129173.html
http://lit.lib.ru/g/gorynx_r/text_0010.shtml
Лагерь, армия Андерса, возвращение, лагерь...
(Адказаць) (Thread)
Старонка 1 з 2
<<[1] [2] >>